Müəllimə forma, cəmiyyətə susqunluq: avtoritar düşüncənin yeni mərhələsi

Azərbaycanın təhsil sistemində həll olunmalı onlarla ciddi problem olduğu halda, parlamentdə müəllimlərin geyiminin müzakirəyə çıxarılması cəmiyyətə verilən növbəti yanlış mesajdır. Müəllimin maaşı, sosial vəziyyəti, məktəblərin keyfiyyəti, gənclərin elmə marağı kənarda qalır, amma müəllimin pencəyi, kostyumu və görünüşü dövlət gündəminin əsas mövzusuna çevrilir.

Bu təşəbbüslə çıxış edən deputat Ceyhun Məmmədov “müəllim nümunədir” deyir. Bəli, müəllim nümunədir. Amma müəllimin nümunə olması onun geyindiyi kostyumla deyil, cəmiyyətə verdiyi biliklə, aldığı layiqli maaşla, sahib olduğu azad və hörmətli statusla ölçülür.

Əgər Ceyhun Məmmədov və onun kimi deputatlar həqiqətən xalqın seçdiyi vəkillər kimi davransaydılar, ilk növbədə müəllimin maaşının artırılmasını, təhsil işçisinin sosial problemlərinin həllini tələb edərdilər. Müəllimə neçə rəngdə kostyum geyinməyi deyil, necə daha yaxşı təhsil verməyi düşünmək lazım idi.

Bu gün ortaya çıxan mənzərə isə başqa suallar yaradır: Niyə hakimiyyət insanların həyat şəraitini dəyişmək əvəzinə onların görünüşünü dəyişməyə çalışır? Niyə keyfiyyətli təhsil əvəzinə forma və qayda üzərindən nəzarət qurulur?

Avtoritar idarəçiliklərin klassik xüsusiyyətlərindən biri budur: böyük problemləri həll etmək əvəzinə, xırda detalları nəzarət altına almaq. İnsanların geyimi, davranışı, şəxsi seçimi üzərində nəzarət artdıqca, cəmiyyətin azad nəfəs alma imkanları daralır.

Azərbaycan hakimiyyətinin son illərdə artan mərkəzləşmiş idarəçilik modeli bir çox tənqidçilər tərəfindən avtoritar meyllərlə xarakterizə olunur. Belə yanaşmalar insanlara fərd kimi deyil, idarə olunmalı kütlə kimi baxılması ilə tənqid edilir.

Dünyada inkişaf etmiş ölkələr təhsilin gücünü müəllimin azadlığına, peşəkarlığına və nüfuzuna bağlayır. Heç bir müasir cəmiyyət müəllimin dəyərini onun formasının rəngində axtarmır. Çünki elm kostyumla deyil, düşüncə ilə yaranır.

Əgər vahid geyim bu qədər vacibdirsə, onda niyə bu qaydalar yalnız müəllimlərə, şagirdlərə və digər sosial qruplara tətbiq olunur? Niyə yüksək maaş alan deputatlar və məmurlar da eyni “standartlara” tabe edilmir? Xalqın vergisi ilə formalaşan maaşlarla bahalı geyimlər geyinənlər əvvəlcə özlərindən başlamalı deyillərmi?

Bu yanaşma bəzi ölkələrdə müşahidə olunan sərt nəzarətçi idarəçilik modellərini xatırladır. Məsələn, Çin kimi ölkələrdə dövlət nəzarətinin genişliyi ilə bağlı beynəlxalq müzakirələr mövcuddur. Azərbaycan kimi ölkələr üçün isə əsas sual budur: inkişaf yolu daha çox azad düşüncədən, yoxsa daha çox qadağa və nəzarətdən keçir?

Müəllimə forma verməklə müəllimin nüfuzunu artırmaq olmaz. Müəllimin nüfuzu onun cibindəki maaşla, sinifdəki imkanları ilə, cəmiyyətdəki hörməti ilə ölçülür.

Bu gün məsələ sadəcə geyim məsələsi deyil. Bu, idarəçilik fəlsəfəsi məsələsidir. Cəmiyyətə azad, düşünən və yaradıcı insan lazımdır, eyni rəngdə geyinən və eyni qəlibə salınan insanlar yox.

Müəllimin kostyumunu dəyişməklə ölkənin problemləri həll olunmur. Çünki bir ölkədə hakimiyyət insanların düşüncəsini inkişaf etdirmək əvəzinə onların görünüşünü nizamlamağa başlayırsa, problem geyimdə deyil — sistemin özündədir.