AŞPA hesabatı Azərbaycanı tənqidi səslərə, müstəqil mediaya və vətəndaş cəmiyyətinə qarşı sistemli təzyiqdə ittiham edir
Avropa Şurası Parlament Assambleyası jurnalistlərin və siyasi məhbusların azad edilməsinə çağırır, Azərbaycanda vətəndaş məkanının daraldığı barədə xəbərdarlıq edir
Avropa Şurası Parlament Assambleyası (AŞPA) Azərbaycan hakimiyyətini jurnalistlərə, hüquq müdafiəçilərinə və vətəndaş cəmiyyəti fəallarına qarşı məhdudlaşdırıcı qanunlar, cinayət təqibləri və təzyiq vasitələrindən istifadə etməklə “sistemli şəkildə tənqidi səsləri susdurmaqda” ittiham edən hesabat yayıb.
“Azərbaycanda tənqidi səslərin susdurulması” (“Silencing critical voices in Azerbaijan”, Doc. 16414) adlı hesabat AŞPA-nın Hüquq Məsələləri və İnsan Haqları Komitəsi tərəfindən hazırlanıb və 1 iyun 2026-cı ildə təqdim olunub. Sənədin məruzəçisi Belçikadan olan deputat Christophe Lacroix-dur.
Hesabatda bildirilir ki, son illərdə Azərbaycanda ifadə və media azadlığının vəziyyəti əhəmiyyətli dərəcədə pisləşib, müstəqil jurnalistika və vətəndaş fəallığı artan məhdudiyyətlərlə üzləşib.
Sənəddə qeyd olunur:
“2023-cü ildən etibarən Azərbaycanda hökumət tənqidçisi kimi qəbul edilən şəxslərə qarşı repressiv tədbirlərdə narahatedici artım müşahidə olunur”.
AŞPA hesab edir ki, hədəfli həbslər, məhdudlaşdırıcı qanunlar və təzyiq mexanizmlərinin birgə tətbiqi nəticəsində müstəqil media zəifləyib və vətəndaş cəmiyyəti üçün fəaliyyət imkanları daralıb.
Azərbaycan mətbuat azadlığı reytinqində ən aşağı sıralardadır
Hesabatda Sərhədsiz Reportyorlar təşkilatının 2026-cı il Dünya Mətbuat Azadlığı İndeksinə istinad edilir. Həmin indeksə görə Azərbaycan 180 ölkə arasında 171-ci yerdə qərarlaşıb.
AŞPA bildirir ki, Azərbaycanda vəziyyət elə həddə çatıb ki:
“Azərbaycan daxilində artıq heç bir müstəqil media qurumu fəaliyyət göstərmir”.
Assambleya bu vəziyyəti Avropa Şurasının əsas prinsipləri ilə uyğun olmayan hal kimi qiymətləndirir.
Hesabatda Avropa Şurası Jurnalistlərin Təhlükəsizliyi Platforması məlumatlarına da istinad olunur və hazırda Azərbaycanda 36 jurnalistin həbsdə olduğu qeyd edilir.
AŞPA jurnalistlərə qarşı hücumların və təhdidlərin artdığını bildirir və son illərdə media nümayəndələrinə qarşı yüzlərlə insident qeydə alındığını vurğulayır.
328 siyasi məhbus barədə məlumat
Hesabatda Azərbaycanda siyasi məhbus hesab edilən şəxslərin sayının artması ilə bağlı narahatlıq ifadə olunur.
AŞPA “Azərbaycan Siyasi Məhbusların Azadlığı Uğrunda Birlik” təşkilatının məlumatlarına istinad edərək bildirir ki, 2026-cı ilin may ayına olan məlumata görə, ölkədə 328 siyasi məhbus olduğu qeyd edilir.
Bu siyahıya jurnalistlər, hüquq müdafiəçiləri və müxalif fəalların daxil olduğu bildirilir.
AŞPA xüsusilə hüquq müdafiəçisi və seçki monitoru Anar Məmmədli-nin işini xüsusi vurğulayır.
Hesabatda xatırladılır ki, Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi onun əvvəlki həbsini siyasi motivli hesab edib. AŞPA hesab edir ki, hazırkı cinayət təqibi də onun vətəndaş cəmiyyəti fəaliyyəti ilə əlaqəli ola bilər.
Abzas Media işi hesabatın əsas mövzularından biridir
AŞPA hesabatının mühüm hissəsi müstəqil araşdırma platforması olan Abzas Media əməkdaşlarının təqibinə həsr olunub.
Assambleya Abzas Media jurnalistlərinə verilən uzunmüddətli həbs cəzalarını pisləyir və bildirir ki, cinayət qanunvericiliyindən müstəqil jurnalistikanı cəzalandırmaq və beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq edən şəxslərə təzyiq göstərmək üçün istifadə olunub.
Hesabatda məhkum olunan şəxslər sırasında aşağıdakılar göstərilir:
- Ulvi Həsənli – Abzas Medianın təsisçisi və baş redaktoru;
- Sevinc Vaqifqızı – baş redaktor;
- Hafiz Babalı – araşdırmaçı jurnalist;
- Nərgiz Absalamova və Elnarə Qasımova – jurnalistlər;
- Məhəmməd Kekalov – koordinator;
- Farid Mehralizadə – iqtisadçı və media əməkdaşı.
AŞPA bildirir ki, həbslər korrupsiya araşdırmaları və dövlət qurumları ilə bağlı jurnalist fəaliyyətindən sonra baş verib və ittihamların siyasi motivli olduğu barədə narahatlıqlar mövcuddur.
Hesabatda Ulvi Həsənlinin məhkəmədə dediyi sözlərə də yer verilir:
“Biz azad söz və müstəqil media naminə azadlığımızı itirmişik”.
Meydan TV, Toplum TV və digər media qurumlarına təzyiq
Hesabatda digər müstəqil media qurumları ilə bağlı işlər də qeyd edilir.
Bunlara:
- Meydan TV;
- Toplum TV;
- Kanal 11;
- Kanal 13;
- Radio Free Europe/Radio Liberty
daxildir.
AŞPA bildirir ki, bu media qurumlarının əməkdaşları peşə fəaliyyətləri ilə əlaqəli görünən ittihamlarla üzləşiblər.
Hesabatda 2024-cü ilin martında Toplum TV ofisinə keçirilən reyd də qeyd edilir. Bildirilir ki, polis avadanlıqları müsadirə edib, jurnalistləri və fəalları saxlayıb, platformanın rəqəmsal fəaliyyətinə maneələr yaradılıb.
Jurnalistlərə və fəallara qarşı hücumlar
AŞPA jurnalistlər və hüquq müdafiəçilərinə qarşı zorakılıq və təhdid hallarını da xatırladır.
Avaz Hafizlinin qətli
Hesabatda jurnalist və LGBTİ hüquqları fəalı Avaz Hafizli-nin 2022-ci ildə öldürülməsi qeyd edilir.
AŞPA bildirir ki, Hafizli LGBTİ icmasına qarşı ayrı-seçkilik və zorakılıq halları barədə yazırdı və onun ölümü nifrət cinayətləri və müdafiəsiz qrupların qorunması ilə bağlı narahatlıqlar yaradıb.
Aytən Məmmədovaya təhdid
Hesabatda jurnalist Aytən Məmmədova-ya qarşı 2022-ci ildə həyata keçirilən hücum da yer alır.
Sənədə görə, naməlum şəxs jurnalisti və qızını öldürməklə hədələyib və ondan müəyyən cinayət işi barədə yazmağı dayandırmasını tələb edib.
Xaricdə yaşayan azərbaycanlı fəallara qarşı təqiblər
AŞPA xaricdə yaşayan azərbaycanlı jurnalistlər və fəallara qarşı hücumlarla bağlı da narahatlığını ifadə edir.
Hesabatda blogger və müxalif fəal Məhəmməd Mirzəli-nin Fransada bir neçə dəfə hücuma məruz qalması araşdırılır.
Sənəddə həmçinin Fransada yaşayan hüquq müdafiəçisi Vidadi İsgəndərli-nin 2024-cü ildə öldürülməsi qeyd edilir və bu, xaricdəki hökumət tənqidçilərinə qarşı təhlükələrin artması kimi qiymətləndirilir.
Hüquq müdafiəçiləri və fəalların işi
Hesabatda beynəlxalq diqqət çəkən bir sıra hüquq müdafiəçilərinin və fəalların işləri qeyd olunur.
Onların arasında:
- Bəxtiyar Hacıyev;
- Akif Qurbanov;
- Qubad İbadoğlu;
- Rüfət Səfərov;
- Anar Məmmədli
göstərilir.
AŞPA bildirir ki, bu şəxslərə qarşı ittihamların bir çoxu onların hökumət siyasətini tənqid etməsi, korrupsiya araşdırmaları və insan hüquqları fəaliyyəti ilə əlaqəli görünür.
Alimlər və sülh fəallarına qarşı təqiblər
Hesabatda alimlər və sülh fəallarına qarşı cinayət təqibləri ilə bağlı da narahatlıq ifadə olunur.
AŞPA siyasi ekspert Bəhruz Səmədov və tədqiqatçı İqbal Abilov işlərinə diqqət çəkir.
Assambleya bildirir ki, akademik azadlıq və sülh çağırışları demokratik cəmiyyətlərin əsas elementlərindən biri kimi qorunmalıdır.
Nəzarət və məhdudlaşdırıcı qanunlarla bağlı narahatlıq
AŞPA hesabatında jurnalistlər və fəallara qarşı mümkün dövlət nəzarəti mexanizmləri, o cümlədən Pegasus casus proqramı ilə bağlı iddialar da qeyd edilir.
Assambleya Azərbaycanın media, siyasi partiyalar və QHT-lərlə bağlı qanunvericiliyini tənqid edir və bildirir ki, bu normalar ifadə azadlığını, birləşmək hüququnu və müstəqil jurnalistikanı məhdudlaşdırır.
Hesabatda qeyd olunur ki, Venesiya Komissiyası tərəfindən verilən tövsiyələr həyata keçirilməyib.
AŞPA Azərbaycana çağırış etdi
AŞPA Azərbaycan hakimiyyətinə aşağıdakı addımları atmağa çağırır:
- siyasi motivli ittihamlarla həbs olunan şəxslərin azad edilməsi;
- ədalətli məhkəmə və müstəqil məhkəmə sisteminin təmin olunması;
- jurnalistlərə və fəallara qarşı hücumların araşdırılması;
- media və QHT qanunvericiliyinin yenilənməsi;
- Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin qərarlarının icrası;
- həbsxanalarda pis rəftarın qarşısının alınması.
Assambleya Avropa Şurasına üzv ölkələri və Avropa İttifaqını da Azərbaycanda siyasi məhbus məsələsini gündəmdə saxlamağa və təqiblərlə üzləşən şəxslərə müdafiə imkanları yaratmağa çağırır.
“Göz yummaq uzunmüddətli həll yolu deyil”
Hesabatın yekun hissəsində AŞPA bildirir ki, ifadə azadlığına, siyasi plüralizmə və vətəndaş cəmiyyətinə qarşı davam edən məhdudiyyətlər demokratik dəyərlər üçün ciddi çağırışdır.
Sənəddə deyilir:
“Sistemli, genişmiqyaslı və ciddi insan hüquqları pozuntularına göz yummaq uzunmüddətli həll yolu deyil və daha təhlükəsiz, daha dinc Avropaya gətirməyəcək”.
Azərbaycan hakimiyyəti isə daha əvvəl oxşar beynəlxalq tənqidləri rədd edib, ölkədə fundamental hüquq və azadlıqların qorunduğunu, cinayət təqiblərinin siyasi deyil, hüquqi əsaslara söykəndiyini bildirib.
