Frank Şvabe: “Azərbaycanda diktaturanın bütün elementləri var”
Avropa Şurası Parlament Assambleyasının almaniyalı üzvü Frank Şvabe Caspian Watch-a müsahibəsində Azərbaycan hakimiyyətinin repressiv siyasətini sərt tənqid edib. O bildirib ki, Avropa Şurasına üzvlüyün əsas şərti demokratiya, hüququn aliliyi və insan hüquqlarına hörmətdir. Şvabenin sözlərinə görə, Azərbaycan bu dəyərlərə zidd davranır və ölkənin Avropa Şurasındakı üzvlüyü ciddi sual altındadır.
Caspian Watch-un təsisçisi, azərbaycanlı jurnalist Abid Qafarov Avropa Şurası Parlament Assambleyasının Almaniyadan olan üzvü Frank Şvabe ilə Azərbaycanın Avropa Şurasındakı gələcəyi, siyasi məhbuslar, jurnalistlərin həbsi, müxalifətə təzyiqlər, mümkün sanksiyalar və Azərbaycan xalqının AŞPA ilə demokratik dialoqu barədə danışıb.
Müsahibəni təqdim edirik.
Abid Qafarov:
Salam, hörmətli xanımlar və cənablar. Mən Abid Qafarovam, Azərbaycandan olan jurnalist və Caspian Watch-un təsisçisiyəm. Bu gün Avropa Şurası Parlament Assambleyasının Almaniyadan olan üzvü cənab Frank Şvabe ilə danışmaq şərəfinə sahibik.
Cənab Şvabe, bizimlə söhbətə vaxt ayırdığınız üçün Sizə təşəkkür edirəm. Həmçinin Azərbaycanda demokratiya və insan hüquqlarının müdafiəsi istiqamətində gördüyünüz mühüm işlərə görə Sizə və həmkarlarınıza minnətdarlığımı bildirirəm.
Frank Şvabe:
Təşəkkür edirəm.
Abid Qafarov:
İlk sualım belədir: əgər bir hökumət jurnalistləri həbs edirsə, müxalifət liderlərini tutursa, vətəndaş cəmiyyətini məhv edirsə və məhkəmələrdən tənqidçilərə qarşı istifadə edirsə, Avropa hələ də bu hökuməti normal tərəfdaş kimi qəbul edə bilərmi? Yoxsa artıq Əliyevə legitimlik verməyi dayandırmağın vaxtıdır?
Frank Şvabe:
Bilirsiniz, mən bu məsələ barədə Parlament Assambleyasında da danışacağam. İstəsək də, istəməsək də, Avropa Şurasına üzv olmağın əsas şərti demokratiya olmaqdır. Əgər demokratiyanın nə olduğunu təsvir etsək və onu diktatura ilə müqayisə etsək, təəssüf ki, Azərbaycanda diktaturanın bütün elementlərini görərik.
Biz çox çətin bir dünyada yaşayırıq və bəzən diktaturalarla da əməkdaşlıq etməli oluruq. Amma Avropa Şurasında bu belə ola bilməz. Avropa Şurası insanları dəstəkləmək üçün dəyərlər üzərində qurulmuş bir təşkilatdır. Bu təşkilat mənim və ya bizim şəxsi ideyamız olmayıb. Onun yaradılmasında məqsəd üzv ölkələrdə yaşayan insanları müdafiə etmək idi.
Əgər siz demokratiyaya, hüququn aliliyinə və insan hüquqlarına sadiqsinizsə, bu təşkilatda xoş qarşılanırsınız. Amma əgər tamamilə bunun əksinə işləyirsinizsə, bu, ciddi problemdir və belə bir halda həmin ölkənin bu təşkilatdakı üzvlüyü müzakirə olunmalıdır.
Abid Qafarov:
Təşəkkür edirəm. Uzun illərdir Əliyev rejimi Avropa qətnamələrini, Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin qərarlarını görməzdən gəlir və repressiyaları davam etdirir. Avropa nəhayət başa düşməlidir ki, diktatorla nəzakətli dialoq işləmirsə, bu rejim daha nə etməlidir? Çünki bu dialoq işləmir.
Frank Şvabe:
Avropa tək bir qurumdan ibarət deyil. Avropa İttifaqı var, Avropa Şurası var və Avropa Şurasının öz prosedurları var. Bir ölkə əməkdaşlıq etdiyi müddətdə bu təşkilatın üzvü kimi qəbul olunur. Hətta hər şeyi mükəmməl etməsə belə, bu mümkündür. Çünki bir çox üzv ölkələrdə də hər şey ideal deyil. Demokratiya mükəmməl deyil, hüququn aliliyi və insan hüquqları sahəsində də problemlər var.
Amma təəssüf ki, Azərbaycanda bütün qaydaların pozulması və bu təşkilatın bütün dəyərlərinə qarşı hərəkət edilməsi üçün bütün elementlər mövcuddur. Buna görə də biz Azərbaycan nümayəndə heyətinə sanksiya tətbiq etdik. Hazırda Azərbaycan parlamentindən burada üzv yoxdur və əlbəttə ki, Azərbaycanın ümumilikdə Avropa Şurasındakı üzvlüyü sual altındadır.
Heç kim deməyib ki, Azərbaycan artıq Avropa Şurasının üzvü olmaq istəmir. Mən düşünürəm ki, Azərbaycan hələ də üzv olmaq istəyir. Əks halda, bununla bağlı addım ata bilərdi. Amma bir şey dəqiqdir: Azərbaycanın üzvlüyü təhlükə altındadır.
Abid Qafarov:
Qısa bir sual: Əliyev repressiyasına yardım edən şəxslər — məmurlar, hakimlər, prokurorlar, polis komandirləri və həbsxana rəhbərləri — şəxsən Avropa sanksiyaları, səyahət qadağaları və aktivlərin dondurulması ilə üzləşməlidirlərmi?
Frank Şvabe:
Bunun üçün imkanlar var. Biz Avropa İttifaqını üzv ölkələrdə ciddi insan hüquqları pozuntuları törədən şəxslərə qarşı mövcud sanksiya mexanizmlərindən istifadə etməyə təşviq edirik. Bunu digər ölkələrlə bağlı da edirik.
Əlbəttə, mən Avropa İttifaqını Azərbaycandakı konkret halları da araşdırmağa çağırıram. Çünki hesab edirəm ki, hakimiyyətin — daha dəqiq desəm, avtoritar rejimin — başa düşdüyü yeganə dil budur.
Abid Qafarov:
Xüsusilə nəzərə alsaq ki, Avropa parlamentlərinin bir çox üzvləri Azərbaycanda insan hüquqları pozuntularını izlədiklərinə görə arzuolunmaz şəxs elan edilir və ölkəyə buraxılmırlar, niyə diktaturaya eyni şəkildə cavab verilməsin?
Frank Şvabe:
Nəticə etibarilə biz bir-birimizlə danışmaq istəyirik. Mən Çin kimi ölkələrə də gedirəm və oradakı hakimiyyətlə danışıram. Amma Çin bu klubun üzvü deyil. Siz bütün qaydaları pozsanız belə, Birləşmiş Millətlər Təşkilatında ola bilərsiniz. Amma Avropa Şurasında belə ola bilməz.
Sualınız maraqlıdır. Mən dialoqu mümkün etmək istəyirəm. Amma bu, avtomatik olaraq o demək deyil ki, siz Avropa Şurası kimi nüfuzlu beynəlxalq təşkilatın üzvü olaraq onun dəyərlərinə qarşı hərəkət edə və yenə də bu təşkilatda qala bilərsiniz.
Abid Qafarov:
İlham Əliyevə və bu müsahibəni izləyən Azərbaycan xalqına birbaşa mesajınız nədir? Avropa Şurası Parlament Assambleyası, yaxud ümumilikdə Avropa Şurası diktaturaya qarşı xalqın yanında dayanacaqmı? Yoxsa qazı, biznesi və sabitliyi insan hüquqları və azadlıqdan üstün tutmağa davam edəcək?
Frank Şvabe:
Mən deməzdim ki, Avropa bunları insan hüquqlarından üstün tutur. Bilirsiniz, dünya asan bir yer deyil. Dünyada, hətta neftin keçdiyi Hörmüz boğazı ətrafındakı mövcud münaqişədə də bəzi diktaturalar iştirak edir. Amma bu, o demək deyil ki, biz ölkədəki vəziyyət barədə açıq danışmamalıyıq.
Bu, Avropa Şurasıdır. Əgər siz demokratiyalar ailəsinin üzvü olmaq istəyirsinizsə, ölkənizdəki vəziyyəti tənqid etmək təkcə bizim hüququmuz deyil, həm də öhdəliyimizdir. Bu, insanların xeyrinə edilməlidir — hökumətlərin və ya diktatorların xeyrinə yox. Məqsəd cənab Əliyevin, onun ailəsinin və dostlarının çoxlu pula sahib olması deyil. Bu təşkilatın məqsədi bu deyil.
Biz demokratiya istəyirik. Əgər bu istiqamətdə yaxşı əlamətlər görürüksə, problemlər olsa belə, siz bu təşkilatın üzvü kimi qəbul oluna bilərsiniz. Amma əgər siz bunun əksinə hərəkət edirsinizsə, bu təşkilatın etibarını sarsıdırsınız və nəticədə digər ölkələrdəki insanlara da zərər vurursunuz. Belə olan halda burada qala bilməzsiniz və nəticələrlə üzləşməlisiniz.
Azərbaycan xalqı ilə dialoqun davam etdirilməsi məsələsinə gəlincə, siz haqlısınız: Azərbaycan Avropa Şurasına qəbul ediləndə Avropa Şurası Azərbaycan xalqını və Azərbaycan dövlətini qəbul etmişdi — hakim ailəni yox.
Abid Qafarov:
Sizcə, Rusiya presedenti Azərbaycan xalqı üçün necə işləyə bilər? Mən müxalifətin AŞPA-da təmsilçiliyə dəvət olunmasını və demokratik dialoqun davam etdirilməsini nəzərdə tuturam. Məqsəd Azərbaycan xalqının demokratik dialoq hüququnun təmin olunmasıdır.
Frank Şvabe:
Bilirsiniz, burada vəziyyət fərqlidir. Rusiya və Belarus bu təşkilatın üzvü deyil. Azərbaycan isə rəsmi olaraq hələ də üzvdür və təşkilatın müəyyən strukturları ilə əməkdaşlıq edir. Ona görə vəziyyət eyni deyil. Amma mən daimi dialoqun tərəfdarıyam.
Strasburq artıq Azərbaycandan olan bir çox hüquq müdafiəçiləri və müxalifət siyasətçiləri üçün platformadır. Onların bir çoxu Azərbaycanda qala bilmədiyi üçün buraya gəlir və bu platformadan istifadə edir. Hətta Azərbaycanda qalan bəzi şəxslər də buraya gəlib bu imkandan yararlanırlar. Əlbəttə, biz bu əməkdaşlığı və bu işi daha da yaxşılaşdıra bilərik. Bunun hansı formada olacağını düşünməliyik.
Amma bir daha deyirəm, bu, Rusiya və Belarusla bağlı vəziyyətdən bir qədər fərqlidir. Əgər Azərbaycan artıq bu təşkilatın üzvü olmasa, o zaman müəyyən institusionallaşma formasından danışmaq mümkün olar. Hələlik isə deyərdim ki, bizə daimi mübadilə lazımdır.
Abid Qafarov:
Hazırda Azərbaycanda media blokadası var. Bütün müstəqil media qurumları bağlanır, jurnalistlər həbs olunur. Təxminən 35 jurnalist həbsdədir. Siyasi partiyalara və QHT-lərə qarşı da həbslər var. Hətta beynəlxalq media qrupları Azərbaycandan çıxarılıb. İnsanlar həbs olunur və siyasi məhbusların sayı 400-ə yaxınlaşır. Belə bir vəziyyətdə Azərbaycan rejimini diktatura adlandırmağın vaxtı çatmayıbmı?
Frank Şvabe:
Məncə, sadəcə demokratiyanın xüsusiyyətlərinə və onun əksinə baxmaq kifayətdir. Demokratiya azad media deməkdir. Demokratiya müxalifətin sərbəst fəaliyyəti deməkdir. Demokratiya seçkilər yolu ilə çoxluğu dəyişmək imkanının olması deməkdir. Demokratiya siyasi məhbusların olmaması deməkdir. Bunların hamısı demokratiyanın əsas xüsusiyyətləridir.
Əlbəttə, bu xüsusiyyətlərin heç biri bu gün Azərbaycanda yoxdur. Ona görə də vəziyyəti bu cür təsvir edəndə Sizin haqlı olmadığınızı deyə bilmərəm.
Abid Qafarov:
Cənab Şvabe, vaxt ayırdığınız üçün Sizə çox təşəkkür edirəm. Bir daha Azərbaycanda demokratiyanın və Azərbaycan xalqının dəstəklənməsi istiqamətində gördüyünüz mühüm işlərə görə Sizə və həmkarlarınıza minnətdarlığımı bildirirəm.
Frank Şvabe:
Təşəkkür edirəm.
